Gestasyonel Diyabet

Gestasyonel diyabet; hamilelik öncesinde diyabet (şeker hastalığı) rahatsızlığı olmayan, hamileliğin ikinci trimester ve sonrasındaki bir döneminde saptanmış kan şekeri yüksekliğidir. Günümüzde hamilelerin %3-5’inde görülmektedir. Normal bir hamilede açlık kan şekeri hamile olmayanlara oranla daha düşük seviyededir ve yemek yedikten sonra glikoz düzeyleri kanda daha uzun süre yüksek kalmaktadır. Bu esnada glikoz sürekli kolaylaştırılmış difüzyon yolu ile plasentadan fetüse geçiş yapma durumunda olduğu için annenin açlık kan şekeri değerleri düşük seyreder. Hamilelik hormonlarının etkisi ile mide barsak sistemi yavaş boşaldığından yemek sonrası kan şekeri seviyelerinin yükselmesi gecikmiş ve uzamış durumdadır. Ayrıca birinci trimester sürecinin bitimiyle birlikte hamileliğe bağlı hormonal değişiklikler sonucu vücutta kan şekeri seviyelerini düzenleyici hormon olan insüline karşı bir direnç gelişir. Bu direnç artışında hamilelik döneminde yüksek miktarda salgılanan östrojen, progesteron, kortizol, prolaktin, büyüme hormonu ve HPL(Human Plasental Laktojen) hormonu rol oynamaktadır. Plasentadan salgılanan HPL hormonu hamilelikte fetuse yeterince glikoz gitmesini sağlamak amacıyla insülinin kan şekerini düşürücü etkisine engel olmaktadır. Bunun sonucunda da hamile de hiperglisemiye eğilimi ortaya çıkmaktadır. Bu eğilim bazen patolojik boyutlara ulaşabilir. Özellikle HPL’nin en etkili olduğu 24. hamilelik haftasından itibaren anne adayında diyabet durumu ortaya çıkabilir. Bundan dolayı her hamile kadına, özellikle de riskli olanlara hamileliğin 24. ve 28. haftaları arasında tarama testi uygulanması gerekir.

 Gestasyonel diyabetin ortaya çıkabileceği risk grupları:

• Hamilelik öncesi kilosu normalden fazla olan,

• İlerlemiş yaş durumu,

• Birinci derece akrabalarından birinde diyabet hastalığı olan,

• Daha önceki hamileliğinde gestasyonel diyabet geçirmiş olan,

• Daha önce ölü doğum yapmış, anomalili bebek doğurmuş, iri bebek ( 4000 gram üzerinde ) doğurmuş; birden fazla düşük yapmış olan,

• İdrarında glikoz artışı görülen,

• Daha önce komplikasyonlu bir hamilelik yaşamış olan hamilelerde ortaya çıkabilmektedir.

 Gestasyonel diyabet kontrol altına alınmadığı takdirde annede; piyelonefrit (böbrek enfeksiyonu), hamileliğin ilk döneminde düşük, preeklampsi (hamilelikte tansiyon yüksekliği ile seyreden ciddi bir hastalıktır ) gibi birtakım olumsuzluklara yol açabilirken, bebekte; bu duruma bağlı olarak normalden daha iri olma ve amnion sıvısının artışı görülebilir. Bebekte görülen kilo artışı doğum esnasında omuz çıkıkları, sinir yaralanmaları, şeker düşüklüğü gibi birtakım problemlerin de yaşanmasına neden olabilmektedir.

Gestasyonel diyabet tanısı konulan anneye tedavi ya diyet programıyla ya da insülin tedavisi kullanılarak yapılmaktadır. Sık aralıklarla kontrollere çağrılırlar ve kan şekerleri takip edilir. Gestasyonel diyabetli bir annenin hamilelik süresince hedeflenen kan şekeri değerleri, açlıkta(öğünlerden önce) < 90 mg/dl, yemekten 2 saat sonra < 120 mg/dl’dir.

Gestasyonel diyabet, çoğunlukla doğumdan sonra geçen bir durumdur. Doğumun bitimiyle birlikte annede görülen diyabet durumu genelde düzelmektedir. Ayrıca gestasyonel diyabetli annenin doğumun bitiminde 75 gram glikoz ile OGTT ( şeker yükleme testi ) uygulanır. Bu uygulamanın sonucu normal çıksa bile daha sonraki hamileliklerinde gestasyonel diyabet görülmesi ve ileride yaşlılığa bağlı şeker olarak adlandırılan Tip2 diyabet oluşma riskine karşı korunması açısından dönem dönem kan şekeri kontrollerinin yapılması sağlıklı bir yaşam için önerilmektedir.

Diyetisyen tarafından kan şeker düzeyini kontrol altına alabilecek bir beslenme programı tedavinin temelini oluşturmaktadır.

 Gestasyonel Diyabette Diyetin Amacı;

  • Bebeğin sağlıklı gelişiminin sağlanması için gerekli olan günlük enerji ve besin öğelerini sağlamak,
  • Kan şekerini düzenlemek,
  • Hızlı kilo alımını engellemek olmalıdır.

 Gestasyonel diyabetiniz varsa ve hamileliğiniz ramazan ayının olduğu döneme denk gelmişse bebeğinizin ve sizin sağlığınız için asla oruç tutmamalısınız. Oruç tutmak açlık sürenizin uzamasına ve kan şekerinizde düzensizlikler oluşmasına neden olacak, bu da bebeğinizin gelişimini olumsuz yönde etkileyecektir.

 Diyet Tedavisi            

Gestasyonel diyabetli annelerin en az 6 öğün yemek yemeleri gerekmektedir. Ana ve ara öğünlerin zamanı, içeriği ve enerji miktarının dengesi önemlidir. Günde en az 6 öğün yemek kan şekerinin düzenli gitmesini sağlamaktadır. Ana ve ara öğünlerin zamanına dikkat edilmediğinde hiperglisemi ve hipoglisemi(şeker düşüklüğü)  ataklarıyla karşılaşılabilir. Gece alınan ara öğün bebek açısından çok önemlidir ve ayrıca gece hipoglisemi oluşumunu önler. 

Ara öğünlerde karbonhidrat ve protein birlikte alınmalıdır. Bu kan şekerinizin dengeli bir şekilde yükselmesini sağlayarak aniden yükselmesini engeller. Meyve-süt, meyve-yoğurt, ekmek-peynir, kraker–ayran gibi ara öğün seçenekleri kullanılabilir.